15 sierpnia – co to za święto?

15 sierpnia łączy w Polsce dwa ważne wydarzenia – Święto Wojska Polskiego oraz uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jest to także dzień ustawowo wolny od pracy. Sprawdź, jakie znaczenie mają te obchody, skąd wzięła się tradycja Matki Boskiej Zielnej i dlaczego data wiąże się z Bitwą Warszawską.

Jakie święta obchodzimy 15 sierpnia?

Jedna data obejmuje uroczystość państwową i religijną. Święto Wojska Polskiego upamiętnia zwycięstwo nad Armią Czerwoną w Bitwie Warszawskiej z 1920 roku, natomiast Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny należy do najważniejszych świąt w kalendarzu Kościoła katolickiego.

Połączenie obu tradycji mocno zakorzeniło się w polskiej kulturze. W miastach odbywają się ceremonie wojskowe, apele i defilady, zaś w parafiach odprawiane są uroczyste Msze Święte. Na wsiach tego dnia święci się także bukiety ziół, kwiatów i kłosów zbóż.

Dlaczego 15 sierpnia jest Świętem Wojska Polskiego?

Święto Wojska Polskiego ustanowiono dla uczczenia Bitwy Warszawskiej, stoczonej w sierpniu 1920 roku podczas wojny polsko-bolszewickiej. Polskie oddziały zatrzymały ofensywę wojsk bolszewickich i rozpoczęły kontruderzenie znad Wieprza. Wydarzenie nazwano później Cudem nad Wisłą.

W II Rzeczypospolitej obchodzono 15 sierpnia jako Święto Żołnierza. Datę wybrano między innymi dlatego, że w nocy z 15 na 16 sierpnia rozpoczęła się kontrofensywa, która doprowadziła do rozbicia wojsk Michaiła Tuchaczewskiego. Rozkaz ustanawiający święto wydał 4 sierpnia 1923 roku minister spraw wojskowych, generał Stanisław Szeptycki.

Po 1946 roku władze państwowe zrezygnowały z tej daty. W latach 1947–1950 święto wojska przypadało 9 maja, a od 1950 do 1992 roku – 12 października, w rocznicę bitwy pod Lenino. Ustawa z 30 lipca 1992 roku przywróciła obchody 15 sierpnia. Obecnie reguluje je także Ustawa o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku.

Święto Wojska Polskiego upamiętnia zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej z 1920 roku, które powstrzymało bolszewicką ofensywę na stolicę Polski.

Jak wyglądają obchody wojskowe?

Centralne uroczystości odbywają się w Warszawie, między innymi przed Grobem Nieznanego Żołnierza. W programie znajdują się zmiana warty, przemówienia, ceremoniał wojskowy oraz składanie wieńców. W kościołach polowych odprawia się Msze w intencji poległych, a na cmentarzach organizuje Apele Poległych.

Defilady nie odbywają się każdego roku w identycznej formie. W 2007 roku Alejami Ujazdowskimi przemaszerowało około tysiąca żołnierzy, a trasą przejechało około stu pojazdów. Nad Warszawą przeleciały także samoloty i śmigłowce.

Co oznacza Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny?

Katolicy obchodzą 15 sierpnia uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Według nauczania Kościoła Maryja po zakończeniu ziemskiego życia została wzięta do nieba z duszą i ciałem. Dogmat nie rozstrzyga, czy wcześniej umarła.

Treść dogmatu ogłosił papież Pius XII 1 listopada 1950 roku w konstytucji apostolskiej „Munificentissimus Deus”. Sama wiara w szczególne uwielbienie Maryi jest jednak znacznie starsza. Uroczystość rozwijała się już w V wieku, początkowo przede wszystkim na chrześcijańskim Wschodzie.

W tradycji prawosławnej święto nosi nazwę Zaśnięcia Bogarodzicy. Opisuje ono śmierć Maryi, jej zmartwychwstanie i późniejsze wzięcie do nieba. W Kościele katolickim używa się określenia Wniebowzięcie, choć kwestia śmierci Matki Jezusa nie została zdefiniowana jako dogmat.

Dlaczego mówi się Matka Boska Zielna?

Polska nazwa uroczystości wiąże się z rolniczym charakterem sierpnia. O tej porze roku zboża dojrzewały, kwitły ogrodowe rośliny, a gospodarze zbierali zioła i pierwsze owoce. Matka Boska Zielna jest ludowym określeniem Maryi jako patronki ziół, kwiatów i zbóż.

Do kościoła przynosi się niewielkie bukiety, nazywane w różnych regionach zielami, równiankami, kępkami albo rózgami. W ich skład wchodzą kwiaty polne i ogrodowe, kłosy zbóż, mięta, macierzanka, bylica, krwawnik, makówki, len, warzywa oraz owoce.

Po poświęceniu wiązanki zabiera się do domu i suszy. Dawniej przechowywano je za świętym obrazem, używano podczas domowych obrzędów, a także okadzano nimi izbę i gospodarstwo. Wierzono, że chronią przed chorobami, burzą, pożarem i nieurodzajem. Dziś zwyczaj ma przede wszystkim wymiar religijny i symboliczny.

Bukiet przynoszony 15 sierpnia wyraża wdzięczność za plony, pracę gospodarzy oraz dary natury.

Gdzie odbywają się największe uroczystości?

Największym centrum pielgrzymowania maryjnego pozostaje Jasna Góra w Częstochowie. W sierpniu docierają tam piesze grupy z wielu regionów Polski. Pątnicy często pokonują dziesiątki lub setki kilometrów, aby uczestniczyć w Eucharystii i modlitwie przed obrazem Matki Bożej Częstochowskiej.

Wyjątkowy charakter ma Kalwaria Zebrzydowska, będąca sanktuarium pasyjnym. Wokół kaplic i kościołów odbywają się inscenizacje Zaśnięcia oraz Wniebowzięcia Maryi. Procesje łączą modlitwę, regionalne stroje i muzykę orkiestr strażackich.

Podobne obrzędy organizują także Kalwaria Pacławska oraz Jamna. W wielu parafiach pojawiają się lokalne dożynki, choć częściej dziękczynienie za plony odbywa się podczas osobnych uroczystości pod koniec lata.

Czy 15 sierpnia jest dniem wolnym od pracy?

Tak. W Polsce dzień ten jest ustawowo wolny od pracy ze względu na uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W okresie międzywojennym prawo ustanowiło wolne 15 sierpnia od 1925 roku. Po zmianach w czasach PRL święto przywrócono na listę dni wolnych w 1989 roku.

W 2026 roku 15 sierpnia przypada w sobotę. Pracownik, który miał tego dnia zaplanowaną pracę, powinien otrzymać inny dzień wolny w tym samym okresie rozliczeniowym. Termin ustala się zgodnie z zasadami obowiązującymi u danego pracodawcy.